Czasami chcecie brzmieć mądrzej, bardziej górnolotnie, ale wpadacie w pułapkę niedopasowania stylistycznego i w efekcie jesteście pretensjonalni. Kiedy tak się dzieje? Gdy niepoprawnie używacie czasownika 'posiadać’.
W tym wpisie rozprawiam się z częstym błędem, który ma wiele wspólnego z omawianym ostatnio MIEĆ MIEJSCE. Chodzi o niepoprawne używanie czasownika 'posiadać’.
‘Posiadać’ znaczy ‘być właścicielem czegoś, co ma dużą wartość materialną, np. nieruchomości, ziemi, zasobów pieniężnych itp.’. Ma w związku z tym ściśle wyznaczony zakres łączliwości leksykalnej – wymaga podmiotu osobowego i dopełnienia, które jest nazwą rzeczy mającej dużą wartość materialną.
Przykłady poprawnego użycia wyrazu 'posiadać’
„[dyrektor muzeum] Przede wszystkim jednak nie posiada dzieł sztuki!” (Janusz Miliszkiewicz, „Przygoda bycia Polakiem”, Warszawa 2007)
„Ich naczelnik posiada dom w grodzie i ma zachowanie u kapłanów” (Zofia Kossak, „Przymierze”, Warszawa 1996)
Przykłady niepoprawnego użycia wyrazu 'posiadać’
1. użycie czasownika ‘posiadać’ w zestawieniu z rzeczownikami abstrakcyjnymi
Nie posiadam nałogów,
Jej szyja wydawała się zbyt długa a twarz za wąska, lecz czy pierwsza z brzegu smoczyca nie posiada właśnie takich cech? (Ewa Białołęcka, „Tkacz iluzji”, Warszawa 2002).
2. użycie czasownika ‘posiadać’ w zestawianiu z nazwami rzeczy, które mają małą wartość
Posiadam zeszyt w kratkę.
Posiadam komplet garnków
3. tworzenie konstrukcji typu „COŚ (przedmiot, nie człowiek) posiada…”
Samochód posiada poduszkę powietrzną
„Szklanka z nietłukącego się szkła posiada podobno jeden punkt, jeśli masz pecha i upadnie właśnie na niego, nie zostaje z niej nic, prócz dziesiątek szklanych drobin. Miało nie zostać nawet tyle” (Mirosław Nahacz, „Bocian i Lola”, Wołowiec 2005).
Podsumowanie
Wyraz 'posiadać’ jest zatem użyty poprawnie tylko wówczas, gdy można go zastąpić zwrotem ‘być posiadaczem’: np. Adam posiada dom, pole, majątek ziemski = Adam jest posiadaczem domu, pola, majątku ziemskiego.
Nadużywanie tego czasownika powoduje rozmywanie się jego znaczenia, a co za tym idzie – prowadzi do szablonizacji wypowiedzi i znów – ubóstwa językowego. Zastępuje on nie tylko czasownik ‘mieć’, lecz także inne wyrazy i konstrukcje (‘zawierać’, ‘zajmować’).
Zobacz też poradę Rady Języka Polskiego w sprawie tego problemu.