Bardzo często widuję ten błąd. Skąd się wziął? Nie wiem. Zapewne ludzie myślą, że wyraz SPA to skrótowiec, tak jak OBOP, ZUS czy PAN. Nic z tych rzeczy.
Spa jako nazwa miejscowości – dużą literą
Jedna z wersji mówi, że popularna nazwa gabinetów odnowy biologicznej wzięła się z nazwy słynnego uzdrowiska w Belgii zlokalizowanego w miejscowości Spa. To oczywiste, że wyraz w tym znaczeniu będziemy zapisywać dużymi literami jak wszystkie inne nazwy miast.
Spa jako centrum odnowy biologicznej – małymi literami
Aby odróżnić nazwę własną (geograficzną) od pospolitej będziemy je różnicować (jak w przypadku Sylwestra i sylwestra) dużą i małą literą.
Małymi literami piszemy przecież nazwy podobnych jednostek, np. gabinet stomatologiczny, poradnia psychologiczna, salon kosmetyczny, przychodnia itd.
Kiedy więc mówimy o ośrodku, w którym mamy zabiegi na twarz i masaże, wtedy piszemy małymi literami cały wyraz – spa. Słownik ortograficzny potwierdza moje słowa!
A skąd skrótowiec z dużymi literami?
Ciekawostką jest to, że słownik ortograficzny PWN dopuszcza pisownię w formie skrótowca złożonego wyłącznie z dużych liter (SPA), ale według mnie jest to nieuzasadnione. Dlaczego?
Wyrażeniem, od którego rzekomo utworzono ten skrótowiec, jest łacińska sentencja „sanus per aquam”, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „zdrowy dzięki wodzie”. Bierzemy więc pierwsze litery sentencji i – voila! – mamy skrótowiec?
I tak, i nie.
Zwróć uwagę, że wyrażenie „sanus per aquam” = „zdrowy dzięki wodzie” jest wyrażeniem pospolitym, a nie złożonym z nazw własnych. Nie ma więc uzasadnienia dla stosowania dużych liter w tym skrótowcu. Wręcz przeciwnie! Jeżeli weźmiemy pierwsze litery sentencji, wychodzi nam – bez dwóch zdań – skrótowiec złożony wyłącznie z małych liter – 'spa’.
Zobacz przykłady:
OBOP – Ośrodek Badania Opinii Publicznej /wymowa: obop/
PAN – Polska Akademia Nauk /wymowa: pan/
ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych /wymowa: zus/.
Wszystkie te skrótowce zawierają pierwsze litery nazw własnych! Dlatego pisze się je dużymi literami.
Jest bardzo mało przykładów zapisu małymi literami skrótowców. Nie znajduję ich w języku polskim, ale przykładem z innego obcego języka może być „efekt fomo” = fear of missing out (de facto też pisany z błędem).